دیافراگم چیست؟

میان پرده، چادرینه یا حجاب حاجز یا همان پرده ی دیافراگم نام هایی است که این ماهیچه را با آن می شناسیم.

تمام پستانداران دیافراگم دارند. مهره دارانی مانند دوزیستان و خزندگان نیز دارای پرده ی دیافراگم هستند، هر چند در شکل ظاهری با هم فرق دارند که آن هم به دلیل شکل و حالت ستون فقرات و فضای قفسه ی سینه ی آن هاست.

دیافراگم به عنوان مرز بین قفسه ی سینه و حفره ی شکمی، کامل کننده ی فضای بسته ی قفسه سینه است. به این ترتیب، قفسه سینه در بالای دیافراگم فضایی محدود شده و جایگاه ریه ها و قلب است.

در پایین پرده ی دیافراگم، در حفره شکمی دستگاه گوارش، کبد، طحال و سیستم ادراری قرار دارند.

پرده ی دیافراگم بافت ماهیچه ای و فیبری گنبد مانند دارد که بالای گنبد به سمت قفسه سینه است و در زیر گنبد نیز فضای شکمی قرار دارد.

دیافراگم، گنبدی شکل!

آنچه باعث شده این پرده گنبدی شکل باشد، آزاد بودن قسمت وسط آن و چسبندگی دورتادور آن به محیط و پیرامون قفسه سینه یعنی به دیواره ی قفسه سینه، در سه قسمت کمری، دنده ای و جناغ سینه است و آن را به صورت گنبدی متحرک درآورده است که شکل و ارتفاع این گنبد با دم و بازدم تغییر می کند.

فیبرهای ماهیچه ای دورتادور آن از بافت نرم پشت قفسه سینه نشأت می گیرند و به سمت مرکز گنبد به تدریج دارای حالت همگرایی شده و به رباط های وسط گنبد متصل می شوند. فیبرهای ماهیچه ای جلوی دیافراگم از دو پهلوی زائده خنجری استخوان جناغ سینه و نیز غضروف های دنده های آزاد قفسه سینه (دنده 7 تا 12) نشأت گرفته اند. این فیبرها از دو طرف از حاشیه دنده های کاذب (11 و  12) و از قسمت پشت نیز از ماهیچه های شکمی و مهره های کمری نشأت می گیرند.

هر چند دیافراگمِ ماهیچه ای، شکلی یکپارچه دارد، اما در آن سه سوراخ بزرگ نیز وجود دارد که محل عبور مری، آئورت شکمی و ورید بزرگ اندام های پایینی بدن است.

گردش خون دیافراگم در بخش بالایی از شریان های قفسه سینه ای و در بخش پیرامون از شریان فرنیک است. گاه در صورت ضعف یا نقص ماهیچه های دیافراگم فتق دیافراگمی روی می دهد که نیاز به جراحی دارد.

سکسه، عارضه دیافراگمی!

سکسکه، عارضه ای است که بر اثر انقباضات و خستگی دیافراگم پیش می آید و دلیل آن انقباضات شدید و ناگهانی دیافراگم است. سکسکه ممکن است بر اثر تحریک عصبی یا جراحی شکمی ایجاد شود و درمان مشخصی ندارد و معمولا خود به خود خوب می شود؛ اما در صورت طولانی شدن، نیاز به بیهوشی و رفع انقباض پرده ی دیافراگم است.

نقش مهم دیافراگم در تنفس

دیافراگم در تنفس نقش اساسی دارد. هنگام دم، دیافراگم به سمت پایین حرکت می کند و چون متصل به دنده های پایینی است، آن ها را نیز با خود به سمت پایین و جلو می کشد و تمام دنده ها باز می شوند؛ در نتیجه فضای بیش تری برای قفسه ی سینه فراهم می شود. هنگام بازدم، دیافراگم به سمت بالا انقباض پیدا می کند و دنده ها به سمت بالا و عقب حرکت می کنند و فضای قفسه سینه کم شده و هوا بیرون رانده می شود.

هر گاه دنده های پایینی بدون حرکت و شُل هستند، زردپی های دیافراگم -که بیشتر در مرکز گنبد دیافراگم هستند- تحت انقباض هستند و دیافراگم به سمت داخل قفسه سینه و متمایل به جهت مهره های پشتی بالا می رود.

هنگامی که زردپی ها بدون انقباض و حرکت هستند، دنده های پایین در حال جابه جایی و حرکت به سمت پایین هستند و گنبد دیافراگم در حال پایین آمدن یا همان عمل دم است. کشش اتصالات پیرامون دیافراگم به سمت پایین، فضای حفره ی شکمی را برای اندام های داخل آن کم تر می کند؛ بنا بر این به جلو رانده می شوند و شکم باد کرده به نظر می رسد. در واقع فضای ریه به حفره ی شکمی هیچ راهی ندارد و بزرگ شدن شکم بر اثر حرکت دیافراگم به سمت پایین و کم شدن فضای محتویات شکمی است.

در یک تنفس درست دیافراگمی، به دلیل کمبود جا برای حفره ی شکمی، ماهیچه های لگن و کمر برای استفاده از فضای حفره ی لگنی نیز باید شُل و بدون انقباض باشند. برایند این سه نیروی هماهنگ با هم، بهترین شرایط را برای یک تنفس دیافراگمی خوب و عمیق به وجود می آورد.

بر عکس، هنگام بازدم باید هم زمان با حرکت دیافراگم به سمت بالا، انقباض نرم و همسوی ماهیچه های شکمی و لگن و پشت در خلاف جهت قبل باشد تا این بار فضای حفره ی قفسه سینه کم شده و هوا به سهولت از ریه خارج شود.

AvaSaz.Org